Wróć do: Wszystko o sercu

Wrodzone wady serca

Wrodzone wady serca u dzieci: przyczyny, objawy, diagnostyka, leczenie i tabela porównawcza szesnastu najczęstszych wad.

Na tej stronie
  1. Wrodzone wady serca (WWS) - kluczowe informacje
  2. Czym są wrodzone wady serca u dzieci?
  3. Poznaj wrodzone wady serca
  4. Wrodzone wady serca - podział
  5. Przyczyny i mechanizmy powstawania wrodzonych wad serca u dzieci
  6. Objawy wad serca u dzieci
  7. Wrodzone wady serca u dzieci - przyczyny
  8. Wczesna diagnostyka i opieka medyczna
  9. Znaczenie świadomości i profilaktyki
  10. Prof. Jacek Kusa
  11. Porównanie najczęstszych wad serca u dzieci
  12. Najczęstsze pytania o wrodzone wady serca

Wrodzone wady serca (WWS) - kluczowe informacje

Wrodzone wady serca to grupa zróżnicowanych nieprawidłowości w budowie i funkcjonowaniu serca, które pojawiają się już na etapie rozwoju płodowego. Stanowią one jedne z najczęstszych wad wrodzonych, a ich złożoność może znacząco różnić się w zależności od przypadku - od łagodnych zaburzeń, które nie wpływają na codzienne życie, po złożone defekty wymagające specjalistycznej opieki medycznej już w pierwszych dniach życia. Wrodzone wady serca to temat istotny zarówno dla lekarzy, jak i dla przyszłych rodziców, którzy coraz częściej poszukują wiarygodnych informacji na temat zdrowia swojego dziecka.

Czym są wrodzone wady serca u dzieci?

Wrodzone wady serca u dzieci to najczęściej spotykana grupa chorób układu krążenia u najmłodszych pacjentów. Określenie to odnosi się do nieprawidłowości, które występują już w chwili narodzin. Mogą obejmować budowę anatomiczną mięśnia sercowego, jego położenie lub prawidłowe funkcjonowanie.

Szacuje się, że znaczące wady wrodzone serca dotyczą nawet 8 na 1000 noworodków. Dzięki postępowi medycyny i coraz lepszemu dostępowi do badań diagnostycznych, wady serca u dzieci są dziś wykrywane znacznie szybciej i skuteczniej, co daje większe szanse na podjęcie odpowiedniego leczenia na wczesnym etapie.

Poznaj wrodzone wady serca

W Polsce co roku przychodzi na świat blisko 4 tys. dzieci z wrodzoną wadą serca. Wady serca to najczęściej występująca grupa wad wrodzonych na całym świecie.

1 na 100 niemowląt z wrodzoną wadą serca wymaga operacji lub zabiegu w pierwszym roku życia. Wrodzone wady serca nie są najczęściej wykrywane we wczesnych stadiach ciąży.  Ponad 90% dzieci z wrodzoną wadą serca osiąga dorosłość. Na świecie żyje obecnie ponad 3 miliony dzieci i dorosłych z wrodzonymi wadami serca.

Wrodzone wady serca - podział

Wrodzone wady serca u dzieci mogą przybierać różne postacie - od stosunkowo łagodnych ubytków przegród, które czasem zamykają się samoistnie, po ciężkie i złożone zaburzenia, jak zespół niedorozwoju lewego serca. Szacuje się, że w Polsce co roku przychodzi na świat blisko 4 tys. dzieci z takimi problemami, a 1 na 100 niemowląt wymaga operacji lub zabiegu w pierwszym roku życia. Niemniej jednak ponad 90% dzieci z wrodzoną wadą serca osiąga dorosłość, a na świecie żyje obecnie ponad 3 miliony osób z takimi schorzeniami. Poniżej prezentujemy podział wrodzonych wad serca. Wszystkie z nich mogą być skutecznie leczone przy pomocy zabiegów kardiochirurgicznych, farmakoterapii i rehabilitacji.

Lista wrodzonych wad serca

Wszystkie wymienione wrodzone wady serca mogą być skutecznie leczone przy pomocy zabiegów kardiochirurgicznych, farmakoterapii i rehabilitacji.

Przyczyny i mechanizmy powstawania wrodzonych wad serca u dzieci

Powstanie wrodzonych wad serca najczęściej wynika z zakłóceń procesów embriogenezy, czyli najważniejszego momentu kształtowania organów w organizmie rozwijającego się płodu. Kluczową rolę mogą odgrywać zarówno predyspozycje genetyczne, jak i czynniki zewnętrzne, takie jak ekspozycja na toksyny, infekcje w czasie ciąży (np. różyczka) czy obecność innych chorób przewlekłych u matki, takich jak cukrzyca. Warto również zaznaczyć, że wiele przypadków wrodzonych wad serca wynika ze złożonej interakcji różnorodnych czynników, której zidentyfikowanie może być niezwykle trudne.

Objawy wad serca u dzieci

Objawy wad serca u dzieci mogą pojawiać się już od pierwszych dni życia. Jednym z symptomów, który pojawia się u noworodków, są szmery sercowe. Nie każdy szmer oznacza od razu poważną chorobę, jednak zawsze wymaga on konsultacji lekarskiej, aby specjalista mógł ocenić, czy konieczne są dalsze badania.

Kolejnym objawem, który powinien zwrócić uwagę, jest sine zabarwienie skóry, zwłaszcza wokół ust, na dłoniach i stopach. Sinica występuje najczęściej podczas wysiłku, na przykład podczas płaczu czy karmienia, i może świadczyć o niedostatecznym nasyceniu krwi tlenem. Zjawisko to bywa związane z tzw. siniczymi wadami serca, które należą do poważniejszych zaburzeń w budowie układu krążenia.

U dzieci mających wady wrodzone serca mogą też pojawiać się problemy z oddychaniem. Objawiają się dusznością, przyspieszonym oddechem oraz szybkim męczeniem się przy karmieniu. Niekiedy niemowlę przerywa ssanie, by złapać oddech, co utrudnia prawidłowe przyjmowanie pokarmu. W efekcie pojawia się kolejny charakterystyczny objaw - słabe przybieranie na wadze. Jeśli maluch pomimo regularnych prób karmienia nie rośnie zgodnie z normą, może to wskazywać na obecność wady serca i wymaga konsultacji medycznej.

U starszych dzieci symptomy mogą wyglądać nieco inaczej. Zdarza się, że pojawiają się zawroty głowy czy nawet omdlenia, szczególnie podczas wysiłku fizycznego. Choć takie objawy mogą mieć różne przyczyny, zawsze powinny być sygnałem do wykonania dokładniejszych badań, aby wykluczyć choroby serca.

Wrodzone wady serca u dzieci - przyczyny

Przyczyny wrodzonych wad serca u dzieci w wielu przypadkach nie są jednoznacznie określone. Choć powszechnie uważa się, że duże znaczenie mają czynniki genetyczne, badania pokazują, że odpowiadają one jedynie za około 10% przypadków. Wady wrodzone serca często występują u dzieci z chorobami genetycznymi, takimi jak zespół Downa, Pataua, Edwardsa czy Turnera. Istnieją również zależności rodzinne - jeśli w rodzinie wystąpiła już wada serca, ryzyko jej pojawienia się u kolejnych pokoleń rośnie. Coraz większą uwagę zwraca się jednak na czynniki środowiskowe. Przebyte przez matkę choroby wirusowe w czasie ciąży, takie jak różyczka, przewlekłe schorzenia jak fenyloketonuria czy padaczka, a także cukrzyca ciążowa mogą zwiększać ryzyko wystąpienia wady. Podobnie negatywny wpływ mają używki, alkohol i palenie papierosów. Zauważono również, że odsetek dzieci z wadami serca jest nieco wyższy po zapłodnieniu in vitro.

U najmłodszych pacjentów stan może gwałtownie pogarszać się tuż po porodzie, dlatego bardzo ważne jest szybkie rozpoznanie. Przykładowo, w przypadku przetrwałego przewodu tętniczego charakterystyczny szmer serca można usłyszeć już podczas osłuchiwania dziecka stetoskopem. Ogromne znaczenie ma też diagnostyka prenatalna. Jednym z pierwszych badań, które mogą wykryć nieprawidłowości, jest USG wykonywane w 11-14. tygodniu ciąży. Choć nie daje pełnego obrazu, pozwala na wstępną ocenę stanu dziecka. Bardzo duże znaczenie ma też echo serca płodu, które wykonuje się około 13-14. oraz 18-19. tygodnia ciąży. Badanie to umożliwia dokładną ocenę budowy serca i układu krążenia, a w trzecim trymestrze pozwala także na ocenę jego funkcji.

Niestety, mimo rosnących możliwości diagnostyki prenatalnej, wiele wad serca u dzieci wykrywa się dopiero po narodzinach, podczas rutynowych badań pediatrycznych. Wczesne wykrycie wady daje jednak szansę na szybkie wdrożenie leczenia - od farmakoterapii, przez cewnikowanie serca, aż po zabiegi kardiochirurgiczne.

Wczesna diagnostyka i opieka medyczna

Kluczowym elementem postępowania w przypadku wrodzonych wad serca jest ich wczesne rozpoznanie. Rozwój nowoczesnych metod diagnostycznych, takich jak badania prenatalne (np. echokardiografia płodowa), pozwala na identyfikację wielu problemów sercowych już w życiu płodowym. Dzięki temu możliwe jest zaplanowanie odpowiedniego postępowania tuż po narodzinach dziecka, co w wielu przypadkach znacząco poprawia rokowania.

Leczenie wrodzonych wad serca jest procesem złożonym i często wymaga interdyscyplinarnego podejścia ekspertów z dziedziny kardiologii, kardiochirurgii, genetyki i pediatrii. W niektórych przypadkach leczenie obejmuje leczenie zachowawcze - farmakoterapię i regularną obserwację, ale w bardziej skomplikowanych sytuacjach konieczne są zabiegi operacyjne bądź interwencje kardiologiczne, które poprawiają funkcjonowanie serca.

Znaczenie świadomości i profilaktyki

Edukacja i profilaktyka odgrywają kluczową rolę w minimalizowaniu ryzyka rozwoju wrodzonych wad serca. Dobry stan zdrowia przyszłej matki, unikanie kontaktu z toksycznymi substancjami czy szczepienia przed planowaną ciążą to kroki, które mogą obniżyć prawdopodobieństwo wystąpienia wrodzonych wad serca u dziecka. Coraz większa świadomość społeczna na temat znaczenia badań prenatalnych oraz wspierania rodzin dzieci z chorobami serca przyczynia się do lepszego radzenia sobie z tym wyzwaniem.

Podsumowując, wrodzone wady serca to problem, który dotyka wielu rodzin, jednak rozwój medycyny i coraz większe zrozumienie przyczyn ich powstawania dają nadzieję na skuteczniejsze leczenie i poprawę jakości życia chorych. Warto inwestować w profilaktykę, diagnostykę oraz wspieranie pacjentów i ich bliskich, aby zapewnić im jak najlepsze warunki życia i zdrowia.

Etiologia wrodzonych wad serca - czego nie wiemy? Wyjaśnia prof. Jacek Kusa

Prof. dr hab. n. med. Jacek Kusa jest wybitnym specjalistą w dziedzinie kardiologii dziecięcej, z bogatym doświadczeniem w diagnostyce i leczeniu wrodzonych wad serca u dzieci (WWS). Pełni funkcję kierownika Oddziału Kardiologii Dziecięcej w Górnośląskim Centrum Zdrowia Dziecka w Katowicach.

Prof. Kusa jest również aktywnym członkiem Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego, jego zainteresowania kliniczno-naukowe koncentrują się na przezskórnym leczeniu interwencyjnym wrodzonych wad serca u dzieci i młodzieży.

Prof. Jacek Kusa

Porównanie najczęstszych wad serca u dzieci

Poniższe zestawienie porządkuje najczęstsze wrodzone wady serca według częstości, objawów, diagnostyki i leczenia. Nie zastępuje badania echokardiograficznego ani konsultacji kardiologa, ale pokazuje, czym wady różnią się od siebie i dlaczego jedno podejrzenie dotyczy czasem zupełnie innego postępowania.

Wada Częstość Typowe objawy Diagnostyka Leczenie
Ubytek przegrody między­komorowej (VSD) ok. 30 procent często bezobjawowo, u starszych dzieci szmer przy sercu, męczliwość przy wysiłku, zahamowanie wzrostu echokardiografia, EKG obserwacja przy małym ubytku, zamknięcie chirurgiczne lub przezskórne przy dużym
Ubytek przegrody między­przedsionkowej (ASD) ok. 10 do 15 procent długo bezobjawowy, w szkole męczliwość, duszność, częste zapalenia płuc echokardiografia, EKG zamknięcie przezskórne lub chirurgiczne, często u starszych dzieci
Przetrwały przewód tętniczy (PDA) ok. 10 procent szmer ciągły, szybciej męczące się dziecko, niedobór masy ciała u wcześniaków echokardiografia zamknięcie przezskórne, farmakologiczne u wcześniaków
Zwężenie pnia płucnego (PS) ok. 6 do 8 procent sinica przy płaczu i wysiłku, męczliwość, przy ciężkiej postaci sinica spoczynkowa echokardiografia walwuloplastyka przezskórna, operacja przy niewystar­czającym efekcie
Koarktacja aorty (CoAo) ok. 6 do 8 procent słabiej wyczuwalny tętno na udach, różnica ciśnienia, duszność, ból w klatce u starszych echokardiografia, EKG, RTG operacja z resekcją lub stentowaniem, zależnie od wieku
Tetralogia Fallota (ToF) ok. 9 procent sinica narastająca z wiekiem, w kucki przy płaczu, kształt paznokci jak szpilk echokardiografia, EKG, RTG jednoetapowa korekcja chirurgiczna w pierwszych tygodniach życia
Przełożenie dużych naczyń (TGA) ok. 4 do 5 procent sinica od pierwszych godzin życia, bez uchwytnego oddechu w spoczynku echokardiografia, EKG, RTG balonowa atrioseptostomia w pierwszych dniach, operacja w ciągu tygodni
Dwuujściowa prawa komora (DORV) ok. 4 do 5 procent sinica zależna od stopnia zwężenia, męczliwość, zahamowanie wzrostu echokardiografia, MRI, cewnikowanie operacja, zakres zależny od anatomii drogi odpływu prawej komory
Wspólny kanał przedsionkowo-komorowy (AVSD) ok. 3 do 4 procent męczliwość, niedożywienie, częste zapalenia płuc, u części dzieci z zespołem Downa echokardiografia, EKG operacja jednoetapowa, zwykle w 3 do 6 miesiącu życia
Zwężenie zastawki aortalnej (VAS) ok. 4 do 5 procent szmer nad tętnicą szyjną, duszność, słabo rosnące dziecko, blade usta przy wysiłku echokardiografia, EKG walwuloplastyka, operacja lub wymiana zastawki zależnie od wieku
Zwężenie zastawki mitralnej (MS) ok. 0,5 do 1 procent duszność, obrzęki, bladość, kaszel w nocy, słabo przybierające na wadze echokardiografia, RTG walwuloplastyka, operacja, czasem wymiana zastawki
Atrezja zastawki mitralnej poniżej 1 procenta sinica od urodzenia, duszność, zahamowanie przyrostu masy ciała echokardiografia, MRI etapowe leczenie, często z noworodkową operacją Noora i późniejszą korekcją
Atrezja zastawki tętnicy płucnej poniżej 1 procenta sinica od urodzenia, słabo przybierające na wadze dziecko echokardiografia, cewnikowanie operacja etapowa z krążeniem pozaustrojowym, następnie korekcja jednoetapowa
Zespół niedorozwoju lewego serca (HLHS) ok. 0,3 do 0,5 procent sinica od urodzenia, wiotkość, zaburzenia oddechu echokardiografia, EKG etapowe leczenie: operacja Noora, zespolenie przedsionkowo-komorowe, operacja Fontana
Zespół niedorozwoju prawego serca (HRHS) ok. 2 do 3 procent sinica, męczliwość, obrzęki w starszym wieku, zahamowanie wzrostu echokardiografia, MRI, cewnikowanie leczenie paliatywne, zespolenie systemowo-płucne, wybór strategii jedno- lub dwukomorowej
Zespół Ebsteina poniżej 1 procenta sinica, męczliwość, powiększone serce, zaburzenia rytmu echokardiografia, EKG obserwacja w łagodnych postaciach, operacja lub zamknięcie przezskórne

Częstości podano w przybliżeniu, na podstawie danych epidemiologicznych populacji europejskich. W poszczególnych rejestrach wartości różnią się, a u dziecka o wadzie złożonej częstość każdego elementu jest inna niż w populacji wszystkich noworodków z wadą serca. Tabela nie obejmuje wszystkich wrodzonych wad serca: poza nią są między innymi przerwanie ciągłości łuku aorty, nadzastawkowe zwężenie aorty i wspólny pień tętniczy.

Najczęstsze pytania o wrodzone wady serca

Jak często występują wrodzone wady serca?

U około 8 na 1000 żywo urodzonych dzieci, czyli mniej więcej u 1 procenta wszystkich urodzeń. To jedna z najczęstszych wad wrodzonych w ogóle, nie tylko w obrębie serca.

Czy wrodzona wada serca musi być leczona operacyjnie?

Nie zawsze. Niewielkie ubytki przegrody i przetrwały otwór owalny zwykle wystarczają obserwacja, a część ubytków zamyka się sama. Wady z sinicą, zwężeniami i zaburzeniami przepływu wymagają leczenia, często zabiegowego, a czasem operacyjnego.

Czy wrodzona wada serca to dziedziczne?

Najczęściej nie, wady powstają w pierwszych tygodniach życia płodowego. Jednak około 20 procent przypadków ma podłoże genetyczne, a jeśli w rodzinie wystąpiły dwie wady serca, warto o tym powiedzieć lekarzowi i rozważyć poradę genetyczną.

Czy dziecko z wadą serca może chodzić do przedszkola i szkoły?

Tak, w większości przypadków. Szkoła powinna znać podstawy: jakie leki dziecko przyjmuje, po czym poznać, że dziecko potrzebuje odpoczynku lub pomocy, i kiedy dzwonić do rodziców. Pytania o aktywność fizyczną odpowiada kardiolog.

Wróć na górę