Na tej stronie
- Jak wspierać dziecko z wrodzoną wadą serca
- Zacznij od planu, nie od paniki
- Aktywność fizyczna: co wolno, a co wymaga konsultacji
- Karmienie, sen i rytm dnia
- Kiedy pilnie do lekarza, a kiedy na pogotowie
- Szkoła, przedszkole i rówieśnicy
- Twoje emocje też są ważne
- Najczęstsze pytania o rozwój dziecka z wadą serca
Wrodzona wada serca to nie choroba, którą się wylecza i zapomina. To wada, z którą dziecko żyje, rośnie, chodzi do szkoły i bawi się. Twoja rola nie polega na naprawianiu serca, tylko na tym, żeby dziecko miało jak najwięcej sił na życie, w którym serce nie chce odpuścić.
Jak wspierać dziecko z wrodzoną wadą serca
Najczęściej rodzice pytają o trzy rzeczy: czy dziecko może biegać, co jest w jego diecie i kiedy trzeba dzwonić do lekarza. Poniżej znajdziesz konkretne odpowiedzi na te pytania, bez ogólników.
Zacznij od planu, nie od paniki
Pierwsze tygodnie po diagnozie są najtrudniejsze, bo wiedza przychodzi w kawałkach, a zadania są bardzo konkretne: terminy wizyt, leki, zakupy i pytania, których nie umiesz jeszcze zadać lekarzowi. Rodzic, który nie ma planu, spędza pierwszy miesiąc na szukaniu informacji zamiast na dziecku.
Zrób sobie jedną kartkę, najlepiej dwie strony, i podziel ją na cztery kolumny:
- wizyty i badania, z datą, miejscem i nazwiskiem lekarza,
- leki z dawkami i godzinami, zapisane także w telefonie,
- numery telefonów: kardiolog dziecięcy, oddział, pogotowie,
- pytania do lekarza, zapisane przed wizytą, bo na wizycie wszystko wypada z głowy.
Kartkę z numerami telefonów przyklej w kuchni i zrób zdjęcie telefonem. W nocy, w panice, nikt nie szuka numeru kardiologa w telefonie, szuka go w kuchyni pod szafką.
Aktywność fizyczna: co wolno, a co wymaga konsultacji
Dziecko z wadą serca nie musi siedzieć w domu. Wbrew obiegowej opinii ruch jest jedną z najlepszych rzeczy, jakie możesz zrobić dla jego serca. W większości wad granicę wysiłku wyznacza kardiolog, a nie sama choroba.
W praktyce wygląda to tak: dzieci z wadą bez nieprawidłowości ciśnienia, bez arytmii i bez sinicy na co dzień zwykle mogą się bawić tak samo jak rówieśnicy, z drobnymi różnicami. Pytanie nie brzmi "czy dziecko może biegać", tylko "jak długo i jak intensywnie".
Przykład z praktyki. Zosia ma sześć lat i niewielki ubytek przegrody międzykomorowej, bez objawów. Kardiolog powiedział, żeby biegała, jeździła na rowerze i pływała, ale bez wysiłku, po którym brakuje tchu. Zosia biega zawsze na pierwsze miejsce w zabawie w berka, a potem siada na ławce, kiedy serce bije szybciej. To jest dokładnie ten poziom, o który chodzi: dziecko nie odcina się od reszty, tylko uczy się słuchać własnego ciała.
Sygnały, że wysiłek był za duży, to: krótki oddech, który nie mija po kilku minutach, ból w klatce piersiowej, bladość albo sine usta, zawroty głowy. W takiej sytuacji dziecko odpoczywa, a spokój i leczenie są wtedy ważniejsze niż dokończenie treningu.
Karmienie, sen i rytm dnia
Rutyna dziecka z wadą serca różni się od rutyny rówieśników głównie wtedy, gdy wada daje objawy, czyli dziecku szybciej męczy, gorzej przybiera na wadze i źle toleruje wysiłek.
- Karmienie. Małe, częste porcje. Dziecko z wadą serca je wolniej i szybciej się męczy, więc przerwa między karmieniami bywa krótsza niż zwykle. Jeśli dziecko je długo i zasypia w trakcie karmienia, to informacja dla kardiologa, a nie powód do rezygnacji z jedzenia.
- Sen. Stała godzina kładzenia spania i wstawania, ciemna i chłodna sypialnia. Niewyspanie obciąża serce bardziej niż zwykle, a zmęczenie dziecko z wadą odczuwa mocniej niż jego rówieśnicy.
- Waga. Przy wadach z niedostatecznym przepływem płucnym dziecko przybiera wolniej, przy nadmiernym przepływie rośnie za szybko. Waga to jedna z pierwszych rzeczy, o które pyta kardiolog, i dlatego warto ją zapisywać, a nie zgadywać na oko.
- Płyny. Ograniczenie podaży płynów zależy od rodzaju wady i ustala je lekarz. Internetowe zalecenia, nawet te od lekarzy z innego kraju, w tym miejscu nie pomagają.
Kiedy pilnie do lekarza, a kiedy na pogotowie
Wrodzone wady serca bywają stabilne, ale kilka objawów zawsze oznacza, że nie czeka się do następnej wizyty. Jeśli u dziecka pojawi się sinica, czyli niebieskawe usta lub palce, które nie wracają do normy po odpoczynku, duszność w spoczynku, napad kaszlu, utrata przytomności, silny ból w klatce piersiowej albo nagłe, chłodne i blade kończyny, jedź na oddział albo dzwoń na 999.
Do listy pilnych objawów dopisz te, które lekarz podał wprost podczas wizyty. Każdy oddział kardiologii ma własną listę, bo zależy ona od wady. Zapisz ją w telefonie, nie tylko na kartce w lodówce.
- sinica, która nie wraca do normy po odpoczynku,
- duszność w spoczynku albo w nocy, która budzi ze snu,
- napad kaszlu, po którym dziecko jest blade i zmęczone,
- utrata przytomności, choćby na kilka sekund,
- silny ból w klatce piersiowej,
- nagłe, chłodne i blade kończyny.
Spośród tych objawów jeden nie toleruje zwłoki: nagłe, chłodne i blade kończyny, które mogą oznaczać zaburzenie przepływu w tętnicach płucnych. Wtedy nie jedziesz do lekarza pierwszego kontaktu, tylko wzywasz pogotowie albo jedziesz prosto na oddział.
Szkoła, przedszkole i rówieśnicy
Dziecko z wadą serca może chodzić do przedszkola i szkoły, chyba że kardiolog zaleci inaczej. Warto porozmawiać z wychowawcą lub pielęgniarką szkolną, zanim dziecko zacznie rok: powiedzieć, że może potrzebować chwili odpoczynku, że ma przy sobie leki i że w razie złego samopoczucia wychowawca dzwoni do rodziców.
Dzieci pytają wprost, czasem w nieodpowiednim momencie. Im wcześniej nauczysz dziecko prostej odpowiedzi, tym mniej będzie się bało i tym mniej będzie się bało pytania. Odpowiedź "moje serce jest chore, ale jestem pod opieką lekarzy i mogę się bawić" wystarczy w większości sytuacji.
Twoje emocje też są ważne
Rodzic dziecka z wadą serca często przeciąża się sam: boi się, szuka, nie ma pewności. To normalne, ale warto o tym mówić, bo zmęczony i rozdrażniony rodzic mniej zauważa, że dziecko też się męczy, a dziecko naśladuje napięcie rodzica szybciej, niż wydaje się to prawdziwe.
Pomoc psychologa, grupa wsparcia i rozmowa z innymi rodzicami dzieci z wadami serca robią więcej, niż się wydaje, że mogą. Kontakt z rodzicem, który przeszedł przez to samo, daje więcej niż kilkanaście przeczytanych artykułów, bo odpowiada na pytania, których nie umiesz jeszcze sobie zadać.
Świadomość własnej choroby może być bardzo obciążająca dla dziecka z wrodzoną wadą serca. Przeżywa on silny stres związany z licznymi pobytami w szpitalu, zabiegami i operacjami. Może być to przyczyną zaburzeń lękowych, depresji, nadaktywności oraz zachowań agresywnych
By zapewnić dziecku wsparcie, ciepło emocjonalne i poczucie bezpieczeństwa, rodzice muszą się mierzyć z nową sytuacją na każdym etapie jego leczenia. W najtrudniejszych momentach takich, jak operacje kardiochirurgiczne, zabiegi, ale także okres rekonwalescencji na pewno przyda się wsparcie psychologiczne dla całej rodziny.
Dziecku z WWS warto zapewnić możliwość uczestnictwa w terapii zabawowej i ruchowej. Dzięki temu zyska poczucie samodzielności i niezależności.
Dziecko z wrodzoną wadą serca może czuć się odizolowane i niezrozumiane przez swoich rówieśników - stąd tak istotne jest zapewnienie mu także kontaktu z dziećmi z podobnymi problemami. Razem możemy pomóc dziecku i dać mu szansę na radosne dzieciństwo, mimo trudów związanych z chorobą.
Najczęstsze pytania o rozwój dziecka z wadą serca
Czy moje dziecko może uprawiać sport?
W większości przypadków tak, a ruch jest dla serca zdrowy. Kardiolog ustala granice wysiłku, a potem warto ich pilnować, bo dzieci z wadą potrafią przeciążać się bez widocznych objawów. Szeroko o tym piszemy w sekcji o aktywności fizycznej wyżej.
Jak często dziecko powinno być badane?
To zależy od wady. Dzieci z wadą wymagającą operacji albo leczenia przewlekłego bywają w kontroli co kilka miesięcy, czasem częściej. Po stabilizacji wizyty są rzadsze. Zawsze warto zapytać lekarza, jaki jest następny termin, zamiast zakładać, że "jakoś to będzie".
Czy choroba serca opóźnia rozwój dziecka?
Może, ale nie musi. Wady z niedostatecznym przepływem płucnym często przejawiają się właśnie zahamowaniem przyrostu masy ciała, a prawidłowo leczone dziecko nadrabia to po operacji. Dlatego waga ciała jest jednym z pierwszych parametrów, które sprawdza kardiolog, i warto ją zapisywać.
Co, jeśli dziecko mówi, że nie chce żyć?
Nie bagatelizuj tego i nie zaczynaj od pocieszania. Zapytaj, co ma na myśli, i powiedz, że można o tym rozmawiać. Jeśli odpowiedź jest poważna, nie zostawiaj dziecka samego i umów wizytę u psychologa dziecięcego. Rozmowa o chorobie serca i myślach samobójczych to dwa osobne tematy, ale jedno z drugim bywa powiązane.
Wsparcie w codziennym życiu opisaliśmy osobno: jak rozmawiać z dzieckiem o chorobie serca i jak zaakceptować chorobę dziecka. Jeśli dopiero zaczynacie diagnozę, przeczytaj jak rozpoznać wrodzoną wadę serca u dziecka. Wszystkie wady opisaliśmy w przeglądzie wrodzonych wad serca.
